صفحه بعد :: صفحه قبل

بازار مواد مخدر در ایران

نگاهی ویژه به بازار تهران

                                                                   

2) روند قیمت و دلایل نوسان قیمت

قیمت مواد مخدر با توجه به روند عمومی تورم در ایران افزایش یافته است . در طول 20 سال گذشته کاهش قابل ملاحظه ای به لحاظ قیمت های رسمی مواد مخدر مشاهده نشده است . بازنگری تورم موادمخدر در ایران (بویژه در تهران) نشان می دهد که افزایش قیمت مواد مخدر همیشه کمتر از نرخ تورم برای کالاهای مصرفی بوده است . این موضوع به خوبی در نمودار شماره 1 مشاهده می شود . این نمودار نشان می دهد که در خلال سالهای 1990 تا 1996 نرخ رشد قیمت برای کالاهای مصرفی در مقایسه با افزایش نرخ تریاک بسیار بیشتر بوده است . فقط در خلال سالهای 1997 و 1998 قیمت تریاک در تهران شدیداً افزایش یافت ، ولی در سال 1999 دوباره سیر نزولی پیدا کرد . لازم به ذکر ا ست که در خلال سا لهای 1994 تا 1992 قیمتهای جاری تریاک کاهش یافت.

اگر تأثیر تورم را بر قیمت تریاک در تهران نادیده بگیریم ، به قیمت واقعی تریاک می رسیم. قیمت واقعی تریاک در سال 1990 در نمودار شماره 2 نشان داده شده است.

نمودار شماره ا: مقایسه نرخ تورم کالاهای مصرفی با تریاک(1999-2000)

نمودار شماره 2: قیمت واقعی تریاک در تهران

هما نطورکه در نمودار بالامشخص شده قیمت واقعی تریاک در تهران در خلال سالهای 1999-1990 به شدت کاهش یافته است . این کاهش در حدی بود که قیمت واقعی تریاک در سال 1999 کمتر از یک سوم قیمت واقعی تریاک نسبت به سال 1990 بود . بنابراین، می توان نتیجه گیری کرد که قیمت تریاک و دیگر مواد افیونی در ایران ارزانتر شده است و مصرف کنندگان راحت تر می توانند این مواد را فراهم کنند. البته این مو ضوع درباره افرادی که شدیداً به هروئین اعتیاد دارند و یا افراد بیکار که با سقوط درآمد رو به رو هستند و برای فراهم کردن مواد مخدر مورد نیاز خود به سرقت و دیگر جرائم رو می آورند ، صدق نمی کند. عواملی از جمله تولید در افغانستان، بازداشت قاچاقچیان و کشفیات محموله های قاچاق در روند نوسان قیمت مواد مخدر در تهران تأثیر دارند .به همین منظور در این گزارش از معادلات رگرسیون متعددی استفاده کرده ایم.

نتیجه گیری نهایی تحلیل ها به این واقعیت اشاره داشت که بخش عمده نوسان قیمت به دلیل تولید سال گذشته افغانستان بود . نتایج محاسبات معادلات رگرسیون نیز نشان می دهد که بیش از 75 درصد نوسان قیمت تریاک در تهران را می توان با تغییرات در برداشت خشخاش و تولید تریاک سال قبل در افغانستان توجیه کرد. این موضوع در نمودار شماره 3 نشان داده شده است.این جدول رابطه معناداری را میان کاهش قیمت و اقعی تریاک در تهران با کمیت تولید سال گذشته نشان   می دهد. البته هرچند که وجود چنین رابطه ای را نمی توان ادله قاطعی برای این موضوع دانست ، اما باتوجه به شاخص های موجود می توان نتیجه گرفت که کاهش قیمت واقعی تریاک با افزایش تولید و رواج قاچاق رابطه علی دارد . جالب تر این که براساس برخی مطالعات و محاسبات آماری به نظر می رسد که اقدامات مبارزه ای علیه تجارت غیرقانونی موادمخدر نقش عمده ای را برای تغییر قیمتهای واقعی تریاک و مشتقات آن ایفانکرده است.

نمودار شماره 3: مقایسه تولید تریاک در افغانستان با قیمت آن در تهران

3) قیمت و ارزش افزوده موادمخدر درمراحل مختلف توزیع در ایران و تهران

قیمتهای مواد مخدر در نقاط مختلف کشور متفاوت است . قیمت ها با افزایش فاصله از مرزهای شرقی کشور افزایش می یابد. این مسأله در جدول شماره 1 مشخص شده است . بدیهی است با افزایش قیمت مو اد مخدر، ارزش افزوده ای نیز در نتیجه تغییر محموله ها ایجاد خواهد شد . در این قسمت، به عواملی که بر قیمت مواد مخدر در مناطق مختلف کشور تأثیر می گذارند و نیز ارزش افزوده حاصل از نقل و انتقال و توزیع را مورد بررسی قرار می دهد، اشاره می شود.

جدول شماره 1: مقایسه قیمت تریاک در نواحی مختلف کشور درسال 1998 به فاصله شهرها تا زاهدان

برای بررسی تفاوت قیمت مواد مخدر در سطح استانی و مناطق مختلف کشور، نمونه جامع اطلاعات درسال 1998 مورد استفاده قرار می گیرد و در نهایت با بررسی قیمتها در 26 منطقه و استان در سال 1998این نتیجه گیری به عمل آمد که دلیل عمده تفاوت قیمت ها در مناطق مختلف کشور مربوط به فاصلهاست. در این بازنگری، شهر زاهدان به عنوان نزدیکترین شهر به مرز شرقی جهت بازنگری قیمت های مواد مخدر انتخاب شد. اساس ارزیابی ، تعیین فاصله شهرها تا مرز افغانستان است . براساس این فرض نمودار شماره 4 پراکنش قیمت و فاصله را نشان می دهد. نمودار شماره 4 نشان می دهد که تقریبا در تمامی مناطق کشور رابطه نزدیکی میان قیمت مواد مخدر و فاصله تا مرز وجود دارد . این رابطه نشان می دهد که افزایش فاصله وخطر دستگیری عوامل اصلی دخیل در قیمت مواد مخدر هستند. با توجه به اینکه تمامی مواد مخدر از استان سیستان و بلوچستان وارد نمی شوند، مناطق مختلف براساس این فرضیه که موادمخدر احتمالاً از سیستان و بلوچستان یا خراسان وارد شده اند، طبقه بندی می شوند. با بهره گیری از تخمین OLS با استفاده از روش I یک متغیر تصنعی که ارقام صفر و یک را انتخاب کرده است معادله زده می شود.

 

نمودار شماره 4: نمودار پراکنش تأثیر فاصله شهرها از مرز بر قیمت موادمخدر

 

 

در این معادله OP(Price)i قیمت هر کیلوگرم تریاک در هر منطقه به ریال است و فاصله هر منطقه تا زاهدان به کیلومتردر نظر گرفته شده است . در ضمن یک متغیر تصنعی نیز وجود دارد و شماره یک برای مناطقی که مواد مخدر آنها از خراسان وارد می شود در نظر گرفته شده و رقم صفر برای مناطقی نشان می دهند که ضرایب حاصله T و F . است که مواد مخدر آنها از سیستان و بلوچستان وارد می شود از معادله فوق دارای میزان بالای اطمینان هستند . این ضرایب محاسبه شده همچنین نشان می دهند که 82 درصد قیمت تریاک در مناطق مختلف کشور به وسیله فاصله آنها تا مرز و با توجه به مسیر ورودی همچنین نشان می دهد که عوامل اختلال به لحاظ موقعیت جغرافیایی مستقل W و D. توجیه می گردد می باشند. به عبارت دیگر، رویدادهایی که در یک منطقه رخ می دهند مناطق دیگر را تحت تأثیر قرار نمی دهند. متغیر تصنعی محاسبه شده نشان می دهد که قیمت متوسط تریاک برای مواد مخدر ورودی به کشور از خراسان حدود 770/000 ریال بالاتر از مواد ورودی از سیستان و بلوچستان می باشد . (به محاسبه ارزش افزوده در نمودار شماره 5 توجه کنید).

4)توزیع کنندگان مواد مخدر

مطالعات و ارزیابی ها نشان می دهد که تجارت غیر قانونی مواد مخدر بسیار رواج دارد . کشفیات مواد مخدر بین سال های 1993 تا 1998 دو برابر شد؛ در حالی که تعداد افراد دستگیر شده به اتهام قاچاق مواد مخدر 5 برابر افزایش یافت . بر طبق یافته های محققان، افزایش کشفیات به طور عمده به دلیل افزایش تولید تریاک در افغانستان بود و نه به خاطر تغییرات در بازدهی یا روش توقیف و دستگیری.

به عبارت دیگر، هر چند که ترانزیت مواد مخدر افزایش یافته است، اما کشفیات سرانه مربوط به هر قاچاقچی افت قابل ملاحظه ای را نشان می دهد . کشفیات سرانه مربوط به هر قاچاقچی از 5/5 کیلوگرم در سال 1992 به کمتر از 2 کیلوگرم در سال 1998 کاهش یافت . از سوی دیگر، نسبت قاچاقچیان دستگیر شده به کل جمعیت زندان به طور چشمگیری افزایش یافت و از 26 درصد در سال 1992 به 42 درصد در سال 1998 رسید.

یافته های فوق نشان می دهند که احتمالاً تعداد افرادی که در توزیع مواد مخدر دست دارند به طور چشمگیری افزایش یافته است و ا حتمالاً دلیل عمده برای این پدیده ، افزایش ترانزیت مواد مخدر، سطح بالاتر مصرف داخلی، بحران اقتصادی و بیکاری در طول سال های 1992 تا 1998 می باشد.

1 4) عملکرد ارگا نهای مبارزه با مواد مخدر و سازمان های بازپروری

عملکرد ارگان های مبارزه با مواد مخدر نیز به لحاظ کمیت کشفیات و دستگیری قاچاقچیان در این مقاله مورد بررسی قرار گرفته است . مطالعات صورت گرفته نشان می دهند که علت اصلی افزایش کشفیات تولید بیشتر تریاک در افغانستان است . همانگونه که مشاهده می شود، یک ارتباط خطی جالب بین کشفیات در ایران و تولید تریاک در افغانستان وجود دارد . مطالعات اقتصاد سنجی نشان می دهند که ضریب همبستگی میان این دو نزدیک به 85 درصد است . بنابراین، می توان نتیجه گیری کرد که دلیل عمده نوسان در کمیت کشفیات به دلیل بازدهی و عملکرد ارگان های مبارزه با موادمخدر نیست، بلکه به تغییر سطح تولید و ترانزیت مواد از طریق ایران مربوط است.

هیچگونه ارتباط معناداری میان هزینه های ایجاد شده یا تعداد تلفات در سال های مختلف با کشفیات مواد مخدر یافت نشد. با بررسی هزینه مبارزه با موا د مخدر می توانیم به تجزیه و تحلیل هزینه - فایده دست یابیم. هزینه های مستقیم ارگان های دولتی در جدول شماره 2 نشان داده شده است. همانطور که این جدول نشان می دهد در سال 1998 ، بیش از 600 میلیارد ریال فقط برای مبارزه فیزیکی با مواد مخدر و 385 میلیارد ریال برای زندان و درمان و 115 میلیارد ریال برای   پی شگیری از قاچاق و مصرف موا د مخدر صرف شد ه است.

در ضمن در سال 1998 نیز نزدیک به 186 تن مواد مخدر کشف شد و هزینه کشفیات بازای هرکیلو مواد مخدر به طور متوسط سه میلیون و 256 هزار ریال است. شایان ذکر است که این رقم با قیمت متوسط تریاک در ایران کمی تفاوت دارد.

قسمت های دیگر این گزارش به جزئیات مربوط به مراکز بازپروری می پردازد. در این قسمت اشاره مختصری به بازدهی این مراکز می شود. جدول شماره 3 تعداد موارد رجوع به مراکز بازپروری را براساس تعداد مراجعه در سا لهای 1998 و 1999 نشان می دهد.

این جدول نشان می دهد که فقط 33 درصد افراد مراجعه کننده به مراکز بازپروری در سال 1999 اولین بار به این مراکز مراجعه کرده و 67 درصد دارای سابقه بوده اند. در حالی که 67 درصد افرادی که برای دومین بار مراجعه داشته اند، الزاماً تمام کسانی را که درمان آنها نا موفق بوده است، در بر نمی گیرد . این آمارها همچنین نشان می دهد که با افزایش موارد مراجعه، نرخ رشد سالانه آن نیز افزایش می یابد.

 

 

2 4) الگوی نهایی توزیع مواد در تهران

این الگو را می توان در قالب یک نمودار دایره ای بسته و تسلسلی ارائه نمود.

 

نمودار فوق نشان می دهد که با افزایش موارد دستگیری، بازار موادمخدر باتهدید هایی رو به رو می شود و محموله های جدیدی وارد بازار نمی شوند و در انبارهای پنهانی باقی می مانند. این موضوع می تواند منجر به افزایش قیمت مواد شود؛ چرا که تقاضای مداوم در بازار وجو د ندارد . معمولاً تهدیدها فقط تقاضا را کاهش نمی دهند. به هر حال اگر نسبت درآمد به هزینه ریسک بالا رود که معمول است، در دوره زمانی بعدی، عرضه با توجه به تولید فراوان در افغانستان افزایش    می یابد.

به همین شکل، سیاست افزایش قیمت تریاک و هروئین تا زمانی که تقاضا وجود دارد و تولید در افغانستان ادامه می یابد و بیکاری و فقر نیروی انسانی فراوانی را برای عرضه کنندگان فراهم می کند، به تنهایی نمی تواند بر کنترل بازار غیر قانونی مواد مخدر تهران تأثیر داشته باشد.

صفحه بعد :: صفحه قبل